In dit weblog wil ik je op de hoogte te houden van allerlei leuke wetenswaardigheden, informatie en belevenissen op het gebied van kruiden, voeding, gezondheid, de seizoenen en natuur.
Door onze snelle manier van leven, vergeten we soms dat we altijd afhankelijk zijn van de natuur. De natuur is een deel van ons en wij zijn een deel van de natuur. Ik hoop met dit weblog, als klein steentje, bij te dragen aan het kunnen ervaren van die eenheid.
Veel blogjes gaan over natuurlijke geneeswijzen. Deze tips vervangen geen diagnose of behandeling van een arts. Bij klachten, zeker als die aanhoudend of ernstig zijn, bij twijfel, ongerustheid, lastige diagnose, onzekerheid over de oorzaak of het middel, etc. is een bezoek aan de dokter de enige juiste weg. In de blogjes geef ik geen botanische omschrijving van de planten omdat ik vind dat mensen alleen een plant moeten gebruiken als ze honderd procent zeker weten dat ze de juiste voor zich hebben. Dat is in een kort blogje niet te leren.
Experimenteer alleen als je er zelf zeker van bent dat het veilig is.
Ik hoop dat ook jij aan dit weblog veel plezier beleeft!
Daslook is een oud inheems kruid en is de voorloper van de knoflook, die later gecultiveerd is. In de historie van de Germanen blijkt dat (das)look zeer gewaardeerd werd en zelfs als heilig kruid werd beschouwd. Het woord "Laukar" is terug te vinden in runeninscripties op wapens, amuletten en sieraden en look werd regelmatig gebruikt in magie en rituelen. Op IJsland heette de kloostertuin met medicinale kruiden: laukar-gadr. In het "Lied van Sigdrifa" in de Edda wordt look aanbevolen om in de mede(honingwijn) te leggen om eventuele gifstoffen erin te neutraliseren.
Vroeger streek men met daslook over de borst om zich tegen heksenaanvallen te beschermen.
In de Beltanenacht (30 april- 1 mei) namen heksen de kracht van de veel planten met zich mee, ook die van de daslook. De plant moet dan ook voor Beltane geplukt worden.
Dit is overigens geen gekke gedachte want zodra de plant bloeit (vanaf april)wordt het blad minder lekker.De zaadjes zijn later wel weer heel smakelijk.
Daslook is in Nederland beschermd. Hij is zeldzaam, maar daar waar hij wel voorkomt is het vaak juist in weelderige hoeveelheden. Zo heb ik in Groningen een heel veld vol gezien. Maar koop het dus bij een kweker en plant het in je tuin. De smaak is de moeite waard! Verwar daslook trouwens niet met lelietje-van-dalen of tulp. Ze komen uit dezelfde leliefamilie en ook al verschillen de bloemen enorm, hun blad lijkt erg op elkaar. Lelietje-van-dalen is zelfs zeer giftig. Ze zijn makkelijk te onderscheiden van elkaar op geur. Daslook ruikt naar knoflook, lelietje-van-dalen of tulp niet.
Daslook is zeer opvallend omdat het al in het vroege voorjaar de nog bruine bodem in loof-en gemengde bossen bedekt met zijn grote groene bladeren en door de sterke knoflookgeur al van veraf de aandacht vraagt.
Daslook is een 15-40 cm hoge plant met een dunne rechtopstaande bol en langgesteelde langwerpige bladeren. De stengel is in doorsnede driehoekig en draagt aan het einde een vlak veelbloemig scherm met witte bloemen. Hij gedijt op humusrijke bodem en heeft het graag schaduwrijk en vochtig. Verspreiding gaat via mieren.
Zowel de jonge bladen als de wortels worden geneeskrachtig gebruikt. Het kruid kan alleen vers gebruikt worden. Gedroogd verliest het elke werking. De bol kan wel, net als uien bewaard worden. Daslook bevat onder andere etherische olie, mosterolieglycosiden, minerale zouten, slijm, suiker, bitterstoffen, foliumzuur, vitamine C en caroteen. Vanwege het hoge vitamine C gehalte werd vroeger in het voorjaar veel daslook gegeten, om weer weerstand op te bouwen.
Daslook is ook heilzaam voor maag en darmen, eetlustopwekkend en is bloedreinigend. Het foliumzuur stimuleert de aanmaak van bloed en de celgroei, remt aderverkalking. Tevens verlaagt het de bloeddruk. Het zou ook helpen tegen voorjaarsmoeheid, darmparasieten, winderigheid en lever- en galkwalen. Door de bloedzuiverende werking helpt daslook ook bij veel huidaandoeningen en is het een prima kruid bij een voorjaarskuur. Het is verder antibiotisch, antiseptisch en schimmeldodend en heilzaam bij slijm in de longen.
Het sap of fijngesneden bladeren en bolletjes kunnen in pikante gerechten, gemengde salades en in sauzen worden gebruikt. Ook kan het prima als smaakmaker toegevoegd worden aan groentenschotels en soepen. Kruidenboter met daslook is hemels. Voeg daslook altijd op het laatste moment pas toe.
Recepten
(Door de scherpe knoflooksmaak is daslook ongeschikt voor thee)
Daslooksap:
Pers de bladeren in een vruchtenpers. Gemengd met karnemelk ook heel lekker en voedzaam.
Daslookpesto:
Een bos daslookblad vermengen met olie, zout en parmezaanse kaas tot een smeuïge pasta. Heerlijk op de pasta, of op een stukje stokbrood. Kan enkele weken in de koelkast bewaard worden. Wel goed afsluiten.
Daslookmelk bij gevoelige maag:
Daslookbolletjes fijnsnijden, 2-3 uur in warme melk laten trekken en de melk slok voor slok drinken.
Daslooktinctuur:
De enige manier om daslook het hele jaar te gebruiken. Vul een glazen potje met fijngesneden blad en giet zoveel dubbele graanjenever op dat het blad goed onder staat. Drie weken op warme plek laten trekken en dagelijks schudden, daarna zeven. 's Avonds 10 druppeltjes op een glaasje water innemen, bijvoorbeeld bij darmklachten.
Daslookolie:
Kleingesneden daslookblad in een glazen pot overgieten met een kwalitatief goede olijfolie (koudgeperst) tot het volledig onderstaat. Pot goed sluiten. Op warm plekje zetten, en dagelijks schudden. Na vier weken zeven. Heerlijk als slaolie.
Opgepast:
-Weet het verschil tussen giftige lelietjes-van-dalen, tulp en de eetbare daslook.
-Bij overmatig gebruik kunnen vergiftigingsverschijnselen optreden. De scherpe smaak van daslook zal overdosering wel ontmoedigen.
Raadpleeg bij klachten altijd een arts en informeer de arts bij combineren met behandeling/medicatie.
De berk ziet er misschien iel uit, maar het is een sterke boom. Hij groeit op vrijwel alle grondsoorten en kan zelfs tegen zand en voortdurende wind. In Noord-Europa was de berk een van de eerste plantensoorten die na de ijstijd op de toendra's groeiden.
De oude Romeinen kenden de berk onder de naam 'betula' omdat 'bitumen ex Galli excoquunt' wat betekent dat de Galliërs het pek eruit koken. Het gewonnen produkt werd niet alleen gebruikt voor het watervast afdichten van boten, muren en gebruiksvoorwerpen (berkenolie/berkenteer), maar het zorgde er ook voor dat als het bij vee op wonden werd gesmeerd, deze sneller heelden. Het woord 'berk' is afgeleid van het Oudindische woord 'bharg' dat glanzend betekent en waarschijnlijk wijst op de witte bast of mogelijk is het afgeleid van het Indoeuropese woord: 'bhirg', dat waarschijnlijk refereert aan Bergha of Bridged, de godin van wedergeboorte, vuur en vegetatie.
Bij de Germanen, maar ook bij de Slavische volkeren werd de berk gezien als een heilige boom, die het voorjaar belichaamde en waar de zielen van de voorouders woonden. Op veel plaatsen wordt de berk ook geplaatst als meiboom. In de boomkalender van de Kelten echter, is berk de boom van december/januari en symboliseert de wedergeboorte van de zon, vanwege haar lichtheid. Soms is de berk gewijd aan de maan om de zilverwitteglans van de bast.
In de Middeleeuwen dacht men dat de berk bescherming bood tegen alle kwaad. Men maakte toen vaak babywiegjes/mandjes van berkentwijgen, zodat het kind veilig was.
Beginnende druïden moesten zich eerst zuiveren met berk, het symbool voor een nieuw begin.
De boom werd ook gezien als heilige boom van Friga, Wodan's echtgenote en vereerd als boom van de godin van het onderwijs, geneeskunst en smederij.
Kelten, die zich somber voelden, gingen twee keer daags onder een berkenboom zitten, om zo weer ontspannen, gekalmeerd en vrolijk te worden.
Nog niet zo heel lang geleden werden in Nederland de koeien die na de winter voor het eerst weer de wei in mochten, met berkentakkengeslagen om de vruchtbaarheid te bevorderen.
De schors van de boom, met name de 'velletjes' zijn lang gebruikt als tondel voor het maken van vuur. Ze blijven zelfs heel brandbaar in een drijfnat bos, omdat ze geen vocht opnemen.
Berkenschors is ook gebruikt om op te schrijven. De bast werd gebruikt om klompen en visnetten rood mee te kleuren. Van de bast werden ook touw, matten, manden, schoenen, kleding, zolen, dozen, dakbedekkingen en boten gemaakt. Uit de bladeren werd gele verf gemaakt. De twijgen werden gebruikt om bezems van te maken. Hedentendage wordt berkenhout volop gebruikt voor multiplex, papier, cellulose, fineer en de takken als brandhout.
De ruwe berk (betula pendula) hoort tot de berkachtigen (Betulaceae) en is een tot 30 meter hoge boom met spierwitte schors die loslaat of verandert in een zwarte, harde schors. De mannelijke bloeiwijze van berken heeft gele, hangende rupsvormige katjes, die reeds voor de winter aanwezig zijn. De staande vrouwelijke bloeiwijzen onder aan de mannelijke bloeiwijzen zijn met knopschubben omgeven. De vrucht is een klein dubbelgevleugeld nootje. Hij bloeit in maart en april en in de zomer valt het ultralichte zaad. Er gaan er drie miljoen in een kilo. Berken hebben voor en bij het uitkomen van het blad een zeer sterke sapstroming en kunnen daarom alleen in de herfst en winter gesnoeid worden.
De soort is inheems in Europa vanaf het noordelijke Middelandse Zeegebied tot Rusland, maar ook in het gematigde deel van Azië. De ruwe berk is groter dan zijn verwant, de moerasberk.
Beide berkensoorten worden gebruikt voor geneeskundige doeleinden.
In de volksgeneeskunde wordt berk (aftreksel van het blad en het sap uit de berk) inwendig gebruikt voor de "reiniging van het bloed" tijdens een voorjaarskuur of tegen jicht en reuma. In Noord Italie bestaat het oude gebruik om bij artritis of reuma in met berkenbladeren gevulde zakken te slapen of een bad van berkenblad te nemen.
In Finland slaan de bezoekers van de sauna elkaar tijdens het zweten met dunne berkentakjes op de rug. Dit heet "kwasten". Regelmatig de hoofdhuid masseren met berkensap zou de haargroei bevorderen. Een bad met extract van berkenblad zuivert de huid. Thee van berkenknoppen is ook bloedreinigend en helpt bij roos.
Wetenschappelijk getoetst is het gebruik van berkenblad voor het doorspoelen bij bacteriële en ontstekingsaandoeningen van de urinewegen, bij nierstenen en als ondersteunende behandeling bij reumatische klachten. Berkenblad werkt urinedrijvend. In dierpoeven kon ondubbelzinnig worden aangetoond dat de toename van de hoeveelheid urine afhangt van de hoeveelheid flavonoïden die erin zit. Het effect is vermoedelijk het gevolg van de remming van het enzym dat normaal gesproken de urinevorming reguleert. Ook het kaliumgehalte van berkenbladeren kan bijdragen tot het waargenomen effect.
Er zijn kant-en klare preparaten op de markt. Lees hiervoor de bijsluiter.
Recept: berkenbladthee
Giet 1 kopje kokend water op een volle theelepel gedroogd berkenblad. Laat 10 minuten trekken, zeven. Drink 3-4 koppen tussen de maaltijden en spoel na met water.
Recept: Ligbad
Neem 3-4 handenvol berkenblad en giet er 1 liter water over. Kook even op en laat 10 minuten zachtjes pruttelen. Zeef het vocht en voeg het aan het badwater toe.
Recept: Salade
Voeg in het voorjaar eens een paar verse, jonge berkenblaadjes toe in een groene salade.
Het oogsten van berkensap:
Als je in het gelukkige bezit bent van een berkenboom zou je rondom deze tijd (maart) berkensap van de boom kunnen aftappen. Je snijdt één tak schuin af met een snoeischaar. Het sap druppelt dan als snel uit de wond. Hang met touw een (kunststof) flesje aan die tak met de tak zelf iets naar beneden gebogen aflopend in de fles. Vanuit de wortels komt via de sapstroom heldere vloeistof in het flesje druppelen. Je kunt zo elke dag of om de dag een vol flesje berkensap oogsten. Je kunt hiermee doorgaan tot de vloeistof troebel/wittig wordt (meestal 2 weken). Omdat je maar één tak gebruikt zal de boom dit overleven. Na afloop kun je de wond afdekken met wondafdekmiddel (tuincentrum).
Je kunt door het opdrinken van dit sap een reinigende en waterafdrijvende lentekuur doen. Dit zoete sap wel gelijk opdrinken en niet laten staan, het bederft snel. Verdund is het ook een prima haarspoelmiddel tegen roos en haaruitval.
Opgepast:
Bereidingen uit berkenblad mogen uit voorzorg niet worden gebruikt door zwangere of zogende vrouwen, omdat er onvoldoende onderzoek naar effecten hierop is gedaan.
Wie last heeft van oedeem als gevolg van beperkte hart- of nierfunctie mag geen doorspoeltherapie doen.
Raadpleeg bij klachten altijd een arts en informeer de arts bij combineren behandeling/medicatie.
Muur, ook wel vogelmuur genoemd is een veelvoorkomend (on)kruid uit Europa, dat inmiddels overal ter wereld groeit. Het is een lage eenjarige of tweejarige plant die bloeit van januari tot december. De plant is vaak wijdvertakt, maar heeft toch maar één wortelstelsel. De stengels zijn groen of rood. De bladeren zijn groen, eirond met een spitse top, en vaak gesteeld.
De bloemknop is sterk behaard. De plant dankt zijn naam 'stellaria' aan de stervormige witte bloemetjes. Vogelmuur groeit in akkers, tuinen, muren, en onbebouwde plekken. Muur is op z'n best in de lente en het najaar omdat het vooral van koelte en vocht houdt.
Het overleeft droge en hete zomers niet.
Muur heeft een lange geschiedenis. Oorspronkelijke bewoners van Amerika gebruikten het als een algemeen middel om hen gedurende alle seizoenen gezond te houden. In Europa werd het in de middeleeuwen als groente op de markt verhandeld. Verder was het een prima middel tegen scheurbuik vanwege het hoge vitamine C gehalte. In de zestiende eeuw werd muur onder andere gebruikt om ontstekingen en huidziekten te verzachten. In de zeventiende eeuw werd het aangeraden als remedie tegen schurft. Daarnaast werd het gebruikt tegen hondsdolheid.
Ook tegenwoordig is het een populair kruid, maar helaas is er nog geen wetenschappelijk bewijs voor de werkzaamheid.
Muur staat vooral bekend om de verkoelende en verzachtende werking en wordt dan ook vaak ingezet bij warme en jeukende huidaandoeningen (eczeem, psoriasis, irritatie, steenpuisten, abcessen). Muur bevordert ook de genezing van wonden en gaat littekenvorming tegen. Daarnaast werkt het verzachtend en genezend bij artritis. Het helpt bij keelpijn en hoest en werkt reinigend op de longen. Muur, in kleine hoeveelheden, kalmeert de darmen bij spijsverteringsproblemen. Muur zou ook helpen bij afvallen omdat het de lymfe reinigt.
Je kunt hiervoor van verse muur thee zetten. Drink maximaal 2 dl twee keer daags.
De thee kan ook aan het badwater toegevoegd worden. Bij huidaandoeningen kun je van muur een zalf of crème maken, of het gekneusde blad als wondpap opleggen.
Je kunt muur eten als wilde groente. De jonge, zachte scheuten hebben een lekkere 'bite' en zijn knapperig, de bloeiende plant (makkelijker herkenbaar) kan ook als groente gegeten worden of in de soep of salade. Het kan worden gestoomd, of toegevoegd aan een omelet. Ongekookt vindt niet iedereen hem even lekker. De vezeligheid van de plant kan soms tegenstaan. Muur smaakt mild bitter en kan daarom prima gecombineerd worden met wat bitterder en scherperder planten. En ook al is het plantje vaak niet groot genoeg voor een groenteschotel, er groeit vaak zoveel dat het in overvloed te verzamelen is.
Recept: Muursoep
3 eetlepels boter of 2 eetlepels olijfolie
4-5 aardappels
1 prei
3 kopjes bouillon (kip, kruiden of groenten)
1 kopje water
half kopje room
3-4 kopjes muur
spekreepjes of
zout en peper
Leg een klein beetje muur apart. In een grote pan op hoog vuur de rest van de muur blancheren in kokend water, ongeveer 5-10 seconden, dan in ijswater laten afkoelen. Zet het even aan de kant.
De prei kleinsnijden en de aardappels in vieren delen.
Smelt de boter in een grote soeppan. Voeg prei en aardappels toe en op gematigd vuur 5-10 minuten verhitten onder regelmatig roeren.
Voeg de bouillon en water toe en laten pruttelen tot de aardappels gaar zijn (20 minuten). Voeg de geblancheerde muur toe en roeren.
Pureer de soep met de staafmixer tot ie mooi glad is. Roer de room er door en voeg zout en peper naar smaak toe. Garneer met wat rauwe muur.
Opgepast:
Muur kan bij het eten van grote hoeveelheden laxerend werken. Niet gebruiken tijdens de zwangerschap.
Raadpleeg bij klachten altijd een arts en informeer de arts bij combineren met medicatie/behandeling.
Brandnetel is een veelzijdige groente/kruid voor in de keuken en kan op verschillende manieren bereid worden. Het kan het hele jaar door geoogst worden als je de juiste delen gebruikt, geoogst op geschikte locaties. Alleen strenge vorst doet de brandnetel verdwijnen.
Kleine jonge brandnetels hebben zachte scheuten die net boven de grond afgebroken kunnen worden en in zijn geheel gebruikt kunnen worden. Als ze groter zijn dan is het beter alleen de top te gebruiken. Begin zomer worden de planten harder, de bloei begint en ze vormen al gauw zaad. Deze exemplaren zijn eigenlijk niet eetbaar. Maar vaak wordt er in de zomer gemaaid en daar ontspringen binnen een paar weken weer nieuwe jonge plantjes en die kunnen gewoon weer gebruikt worden als vroege lenteplantjes.
Probeer altijd bij grotere brandnetels in de schaduw of halfschaduw te oogsten, waar de grond vochtig is. Deze brandnetels hebben grotere, zachtere en sappiger, lichtgroene bladen en hebben een milde smaak. En niet onbelangrijk...je hebt vanwege de grotere bladeren veel sneller voldoende geoogst. Brandnetels in de volle zon op droge grond hebben kleinere bladeren, zijn veel vezeliger, een paarse gloed en smaken bitter.
Anders dan jonge scheuten is het niet raadzaam brandnetel na de lente of de vroege zomer te oogsten. En oogst ze voordat ze bloeien.
Om de planten bij de oogst te behouden is het het beste om de top eraf te knijpen en vervolgens enkele blaadjes naar beneden toe. Zo kan de stengel overleven.
Oh ja, hoewel er helden zijn die precies weten hoe je een brandnetel vast moet pakken zonder last te krijgen van jeukende bultjes, is mijn devies: vergeet je tuinhandschoenen niet mee te nemen als je brandnetel gaat oogsten :-). En draag keukenhandschoenen bij het nog rauw verwerken in de keuken.
Brandnetels zijn een bron van proteïne, vitamine C, ijzer, vitamine B, pro vitamine A, calcium, fosfor, magnesium etc.
Recepten:
Salade:
Ingrediënten; 100 g gedroogde abrikozen, 500 g jonge groene brandneteltopjes.
Week abrikozen een nacht in lauwwarm water en snij ze de volgende dag in smalle reepjes. Was de brandneteltopjes zorgvuldig en laat ze een half uur in lauw water staan om de 'brand' kwijt te raken. Sla ze daarna zorgvuldig droog, snij de blaadjes, die net als spinazieblaadjes zijn opgerold, in fijne reepjes. Hussel brandnetelblad met de abrikozenreepjes en doe er voor het serveren slasaus of dressing bij.
Gesmoorde brandnetelspruiten:
De nog jonge spruiten 10 minuten koken in water, laten uitlekken, fijnhakken en smoren in wat boter met een kleingesneden uitje. Melk toevoegen. Iets laten inkoken en kruiden met zout, peper, nootmuskaat en een klein beetje suiker.
Zevenblad en brandnetels:
Ongeveer 2 delen (jong) zevenblad en 1 deel brandnetels grondig wassen. Groenten blancheren, uit laten lekken en kleinsnijden. 1 of 2 koppen water en een fijn gesneden ui aan de kook brengen. De gehakte groenten en wat vet erbij doen en 20 minuten zacht laten koken. Zout naar smaak toevoegen en binden met wat maizena.
Gebakken brandnetelbladeren voor op de soep:
Grote, maar nog jonge bladeren op een hakblok leggen, licht plat slaan, beide zijden met zout bestrooien en het sap eruit laten lopen. Omelet beslag maken, bladeren hierin dopen en goudgeel bakken of frituren.
Je kunt ook fijngehakte bladeren door een omeletbeslagje roeren en hiervan omelet-reepjes op een soep leggen.
Brandnetelkroketten:
Bladeren tot een dikke brij koken en een deegachtige massa ervan kneden met eieren, melk, gewelde havervlokken of meel. Kruiden naar smaak. De gevormde rolletjes bakken.
Brandnetelnoedels:
1 theelepel boter mengen met broodkruim en per persoon een half ei rekenen. Fijngehakte rauwe brandnetelbladeren met zout, bonekruid en basilcium door boter en kruim kneden en kleine balletjes vormen. Gaar koken in zout water of in de soep.
Brandnetelsoep:
Beetje olijfolie in de pan verwarmen. Voeg 1 grote fijngesneden ui en 1 uitgeperst teentje knoflook toe. Dan 2 handenvol gesneden brandneteltoppen, 2 aardappelen in stukjes gesneden en een liter groentenbouillon erbij. 20 minuten laten koken tot de aardappels gaar zijn. Soep fijn pureren, peper en zout toevoegen. Serveren met flinke dot room erdoor.
Geen zin om aan de slag te gaan met brandnetels in je keuken en je wil het toch eten? Koop dan eens een Friese brandnetelkaas!
De naam van de brandnetel 'Urtica'is afgeleid van het latijnse woord 'urere' (branden). Net als in het Nederlands beschrijft de naam het branden op de huid dat zich voordoet als bij aanraking het onschadelijke gif (vooral mierenzuur) wordt afgegeven. Brandnetel komt in de gehele wereld voor. Planten hebben mannelijke en vrouwelijke bloemen, dit wordt gesuggereerd door de naam 'dioica' wat 'twee huizen' betekent.
Voor het invoeren van katoen was de brandnetel de belangrijkste vezelplant in Europa.
Waarschijnlijk is dit ook het verband met het woord 'net' en 'netel'. De brandnetel is een van de oudste spinplanten. Van de stengels vervaardigde men neteldoek.
Er zijn nog veel oude sages die vertellen over het verwerken van brandnetel naar kleding. Een boze voogd wilde niet dat zijn pupil trouwde. Om haar tegen te houden wees hij naar de brandnetels langs de weg en vertelde haar dat ze pas mocht trouwen als ze een bruidsjurk van dit onkruid gesponnen en geweven had. 's Nachts onderwezen engelen in haar droom haar de kunst van de vezelwinning, het spinnen, bleken en weven. Het meisje ging de volgende dag meteen aan het werk en op de dag dat de jurk klaar was, stierf de voogd.
In een sprookje van Andersen moest een prinses, die niet mocht praten, van brandnetels elf hemden maken om haar broers te verlossen die omgetoverd waren in zwanen.
Bij de oude Germanen werd de brandnetel opgedragen aan Donar, "donarnetel"en was het symbool voor de bliksem. Bij naderend onweer gooide men brandnetels op het vuur om blikseminslag te voorkomen. In de Middeleeuwen moesten bossen brandnetels op de bierbrouwketels voorkomen dat het bier bij onweer zuur zou worden. Uit het zaad van de brandnetel werd een drank gebrouwen om de liefde 'brandende' te houden.
In de Middeleeuwen werd de brandnetel in de urine van een zieke gelegd om de prognose te stellen: bleef de brandnetel 24 uur groen, dan was dat een teken van spoedige genezing, verschrompelde de netel dan was er geen hoop voor de zieke. Wijdverbreid was het slaan op de rug met brandnetels dat urenlang een warm gevoel geeft en het zou helpen tegen ischias of spit.
De brandnetel wordt ongeveer 50-200 cm hoog en heeft een winterharde wortelstok. De bladeren zijn langwerpig en langs de randen grofgetand. De hele plant is bedekt met brandharen, met uitzondering van jonge blaadjes en loten tussen maart en mei. De bloeitijd is van mei tot juli. De brandnetel is vooral te vinden in de buurt van menselijke bewoning in tuinen, langs hekken, greppels, op vuilstorten en op braakland.
Medicinaal worden verse en gedroogde bladeren gebruikt, maar ook de gedroogde wortel.
Brandnetel bevat o.a veel ijzer en vitamine C, is licht urinedrijvend en is een anti-histaminicum (anti-allergie) en is versterkend en bloedstelpend. Dit laatste kan bijvoorbeeld helpen bij zware menstratiebloedingen.
Brandnetelblad kan inwendig ingezet worden als 'bloedvormend' middel bij blaas-en urinewegproblemen, artritis. spierreuma en diabetes.
Bij anemie door ijzertekort is brandnetel zeer voedzaam en herstellend.
Doorspoeltherapie met brandnetelthee helpt bij gruis in de urine.
Vanwege de bloedzuiverende werking is brandnetel als lotion, thee of sap goed te gebruiken bij netelroos, aardbeienallergie, bij insectenbeten (en brandneteljeuk!) en bij stressgerelateerde eczeem.
Uitwendig is het ook een prima middel voor huidverzorging.
Brandnetelwortel wordt ingezet bij oedeem, reuma, jicht en prostaatklachten (naar de dokter!).
Wetenschappelijk aangetoond is de werking van het blad bij reumatische klachten en urineweginfecties, maar ook van de wortel bij prostaataandoeningen.
De inhoudsstoffen van de bladeren remmen de vorming van ontstekingsstoffen. In dierproeven bleek het extract pijnstillend en urinedrijvend.
Enkele componenten van de brandnetelwortel remmen enzymen binnen de prostaat. Bij muizen voorkwam het extract abnormale groei van de prostaat. Bovendien zorgen de wortels ervoor dat de hoeveelheid en de stroom urine toenemen.
Op psychisch niveau kan brandnetel(thee) het opkomen voor zichzelf stimuleren. Doordat men wat 'prikkelbaarder' is, krijgt de assertiviteit meer ruimte.
Je kan het hele jaar door de toppen van de plant gebruiken, zolang deze er ongeschonden en fris uitzien.
Gebruik nooit een bloeiende plant, die bevat zoveel netelgif dat het lichaam er allergisch op kan reageren.
Let op bij het oogsten van brandnetel erop dat de grond niet vervuild is of op een hondenuitlaatroute ligt. Brandnetel gedijt namelijk prima op dit soort grond.
De wortel is bijzonder smal en klein, deze zelf verwerken is een gigantische en vervelende klus. Hiervoor zijn kant en klare preparaten aan te bevelen. (zie bijsluiter voor dosering).
Thee: schenk 150 ml kokend water over 4 theelepels kleingesneden blad, 10 min trekken, 2-3 koppen per dag.
Ligbad: Giet 1 liter water op een handvol brandnetels en breng het water aan de kook. Laat paar minuten zachtjes pruttelen. 15 minuten laten trekken, zeven en toevoegen bij het badwater of je ermee wassen.
Opgepast:
Bereidingen uit brandnetelblad- of wortel kunnen maagdarmklachten veroorzaken of een allergische huiduitslag geven.
Raadpleeg bij klachten altijd een arts en informeer de arts bij combineren met medicatie/behandeling.
Zeer binnenkort een blogje over: Brandnetel in de keuken.
De hondsdraf is een oude Germaanse geneesplant. De naam van de plant is waarschijnlijk een vervorming van het Middennederlandse 'gonderave', waarbij 'gond' afgeleid is van het Oudengelse 'gund'dat etter of zweer betekent. 'Rave' komt van het Middennederlandse woord 'reve' dat rank betekent. Het eerste deel geeft dus al aan dat de plant gebruikt werd als geneesmiddel tegen zweren.
De latijnse naam is afgeleid van het Grieks: 'glechom' betekent tijm of munt en verwijst naar de familie van de plant (lipbloemigen) 'hederacea' duidt op de vorm van de bladeren die op klimop (hedera helix) lijken.
Het is een kruipende, geurende plant die op de knopen wortelt. De blaadjes zijn niervormig met een gekartelde rand. Hoe zonniger de standplaats, des te kleiner zijn de bladeren. De plant bloeit van maart tot juni met paars-blauwe bloemen. Het hoogtepunt van de bloei valt in Nederland rond april. Hondsdraf is in West-Europa heel algemeen en kan in allerlei soorten begroeiingen voorkomen. De plant is een goede bodembedekker, die ook 's winters groen blijft. In het voorjaar is de kleur van de plant min of meer paars door de lage temperaturen en in de zomer groen. De bladeren worden roodpaars als hij in het volle zonlicht staat. Hij is vooral te vinden in schaduwrijke bossen, grasland, hagen en bermen.
In onze contreien was de hondsdraf in vroeger tijden, naast een geneeskruid, ook een belangrijk magisch kruid. Het was en is ook een belangrijke lentebode. Op sommige plaatsen was het bijvoorbeeld gebruikelijk om koeien die in de lente voor het eerst weer naar buiten gingen, eerst nog in de stal te melken, waarbij door een krans van hondsdraf om de uier gemolken werd. Met een afkooksel van de hondsdraf werden de melkemmers gewassen. Deze handelingen zouden de koeien beschermen tegen hekserij en diefstal van de melk door geesten in de wei. In de nacht van Beltane (30 april/1 mei) werd haver met zout en hondsdraf gemengd en aan de koeien gegeven ter bescherming. Ook bij broedende ganzen werd hondsdraf in het nest gelegd om er voor te zorgen dat de ganzekuikens gezond zouden zijn.
De blauwe bloemen van de hondsdraf waren gewijd aan Donar en zouden daarom beschermen tegen onweer. Men geloofde daarnaast dat hondsdraf in de soep op Witte Donderdag het hele jaar tegen ziekte zou beschermen.
Behalve als beschermer werd hondsdraf ook gebruikt als voorspellend kruid. Het op het hoofd dragen van een hondsdrafkrans gemaakt in de Beltane nacht zou de volgende morgen de drager laten zien wie heksen zijn. Een krans om een gele kaars, gebrand op dinsdag, onthult wie negatieve magie tegen je gebruikt.
Als geneeskrachtig kruid kent de hondsdraf ook een lange geschiedenis. Dioscerides noemt het al in de 1e eeuw na Chr. om zwakke ruggen en ooginfecties te behandelen. Galenus beveelt het een eeuw later aan bij oogkwalen. Hildegard von Bingen schreef in de Middeleeuwen dat hondsdraf bij problemen met longen en huid konden helpen. Kruidenboeken in de zestiende eeuw vermelden de plant bij behandeling van letsel en zelfs voor het bestrijden van geestesziekten. Door de eeuwen heen is het ook meermaals gebruikt tegen scheurbuik vanwege het vitamine C gehalte.
Hondsdraf heeft een hoog gehalte aan mineralen en looistoffen. Daarom verstevigt het de slijmvliezen bij verkoudheid en hoest, maar helpt ook bij diarree, chronische blaasontsteking en aambeien. Het stimuleert ook de stofwisseling en is werkzaam bij een zwak spijsverteringskanaal, gebrekkige vorming van rode bloedlichaampjes, bij astma. Het kan helpen bij hoofpijn en migraine. Een bad met hondsdraf wordt aanbevolen bij ischias, jicht, zenuwpijn en kiespijn.
Bij huiduitslag door stress kan een kompres met het verse blad verlichten.
Preventief tegen hooikoorts kan men hondsdraftinctuur nemen. (Eind februari, begin maart starten met 3 keer tien druppels daags).
Het werkt ook tegen de jeuk die je krijgt van brandnetels. Omdat hondsdraf van dezelfde omstandigheden houdt als de brandnetel, groeit dit plantje meestal wel in de buurt. Een paar blaadjes kneuzen en zacht over de geirriteerde huid wrijven
Op psychisch niveau helpt hondsdraf bij mensen en vooral kinderen die zichzelf wegcijferen, op de achtergrond blijven, weinig ruimte willen nemen en niet makkelijk doorzetten, snel verkouden zijn en vaak infecties hebben.
In de keuken kan hondsdraf ook prima gebruikt worden voor iedereen die wel van bitter houdt. Overigens is hondsdraf met roodpaarse blaadjes die in de volle zon gestaan heeft vaak te bitter om nog eetbaar te zijn. Hondsdraf was in de bierbrouwerij de voorloper van de hop. Het was een smaakmaker en maakte het bier helder. De sterke kruidige bittere smaak doet het ook prima in rauwkost, salades, kruidensoepen, groenteschotels en aardappelgerechten
Recept hondsdrafkwark:
Een heerlijk en gezond smeersel voor op de boterham is kwark gemengd met goed gewassen en fijngehakte hondsdraf, peterselie, ui, kappertjes, boter en zout. Als je de smaak te sterk af is dan kun je de bladeren eerst blancheren of enkele minuten in heet water laten trekken.
Recept omslag bij huidproblemen/huiduitslag door stress:
10 gram hondsdraf met halve liter water koken, zeven en doek er in drenken, deze op de huid leggen.
Opgepast:
Niet te veel in een keer gebruiken van het kruid
Het kruid kan giftig zijn voor paarden.
Raadpleeg bij klachten altijd een arts en informeer de arts bij combineren met behandeling/medicatie.
